In Armoede en sociale uitsluiting. Jaarboek 2001 schrijft Ides Nicaise uiterst kritisch over de zgn. ideologie van de meritocratie op dewelke ons onderwijssysteem drijft.
Hoever gaat het streven naar maatschappelijke gelijkheid in ons huidig onderwijssysteem? Wil het gelijke kansen, gelijke behandeling en/of gelijke uitkomsten naar sociale afkomst realiseren ? Wij menen te moeten besluiten van niet. Het begrip democratie verwijst in een onderwijscontext naar sociaal gelijke uitkomsten, terwijl de meritocratie wel tot op zekere hoogte gelijke kansen impliceert, maar de facto een ongelijke behandeling en ongelijke uitkomsten aanvaardt in functie van een vaag criterium van ‘verdienste’.
…/ …
(Echter) de stelling dat de gelijke kansen zouden gerealiseerd zijn door de kostenloosheid van het basis- en secundair onderwijs, de studietoelagen en de leerplicht, houdt bij nader toezien geen steek. Deze instrumenten volstaan niet om de veelvormige maatschappelijke ongelijkheid te neutraliseren.
In de Discussienota Onderwijs en Vorming 2004-2009 lezen we onder “3.4. Gelijke kansen in onderwijs en vorming bevorderen”:
De verhoogde onderwijsparticipatie heeft geen einde gemaakt aan de sociale ongelijkheid in het onderwijs. Ondanks alle inspanningen blijft het onderwijs sociale ongelijkheid reproduceren. De ongelijke startkansen, die verbonden zijn met de sociale, economische en culturele situaties waarin de jongeren leven, leiden tot ongelijke uitkomsten. De kloof tussen hoger- en lageropgeleiden wordt scherper.
Aan deze ongelijke startkansen kan (deels) verholpen worden door een goede zorg. Kinderen/jongeren plaatsen de school heel uitdrukkelijk voor de uitdaging om het aanbod van de school zo nodig aan te passen aan hun mogelijkheden, en aan hun noden. Ondertussen bestaat het inzicht dat de omgekeerde beweging in verdere uitsluiting!
Een goede zorg voor kinderen/jongeren veronderstelt – naast zoveel andere preventieve en curatieve maatregelen – de realisatie van goed & goedkoop onderwijs. In het voorwoord van School zonder schulden. Recepten voor goed & goedkoop onderwijs schreven we:
Het besef neemt toe dat openstaande schoolrekeningen veel complexere oorzaken hebben dan alleen “administratieve slordigheid” of “willen profiteren”. Vaak staat de schoolschuld voor schrijnende armoede, maar ook steeds meer ouders met een matig inkomen krijgen het moeilijk om de schoolrekening correct, tijdig en volledig te betalen.
…
Scholen met het hart op de juiste plaats stellen zich heel wat vragen. Anders dan collega’s die hun ogen sluiten voor de vaak rauwe realiteit, en die hooguit toestaan dat afbetaald wordt in schijfjes, trachten die scholen greep te krijgen op de totaliteit van het probleem. Zij zoeken naar aangrijpingspunten. Het verheugt hen dat er zoveel mogelijkheden zijn om antwoord te geven op de sociale noden. Het is een wereld van verschil als er preventief gewerkt wordt: de school die kiest voor goed(koop) wordt veel minder met openstaande rekeningen geconfronteerd. Onderwijs blijft kwalitatief hoog, maar wordt betaalbaarder. Dàt maakt het de moeite waard om vragen te stellen en naar antwoorden te zoeken.
Zeven stappen verder…
Meer dan voorheen waar we een rits losse recepten naar voor schoven, willen we de realisatie van goed & goedkoop onderwijs voorstellen als een te volgen traject dat bestaat uit logische en bij elkaar horende stappen.
Een aantal noodzakelijke stappen.
Die tot een geheel samenklitten
Uitgespreid in de tijd.
Resultaat van een bewustwordingsproces.
Geënt op een cultuur van doorgedreven zorg en betrokkenheid.
Natuurlijk is het aan de school zelf om de accenten te leggen, om aanknopingspunten te zoeken die in het verlengde liggen van de plaatselijke mogelijkheden en van de bestaande schoolcultuur.
De hierna volgende suggesties – achter elkaar liggende stapstenen in het water – kunnen een school helpen om veilig de overkant van het wad te bereiken.
|
Zeven stapstenen
Boek Zeven stappen | Stapsteen 3
