Gratis onderwijs niet automatisch kosteloos

BRUSSEL - De kosteloosheid van het leerplichtonderwijs wordt een thema in de komende Vlaamse verkiezingen. Maar gratis is niet gelijk aan kosteloos. En niet iedereen verdedigt de maximumfactuur.

,,De toegang tot het onderwijs is kosteloos tot het einde van de leerplicht''. Artikel 24 van de Belgische grondwet is kristalhelder, de realiteit een stuk ingewikkelder. CD&V-voorzitter Yves Leterme moest afgelopen zondag in De zevende dag even passen toen hem om het verschil tussen kosteloos en gratis werd gevraagd. SP.A-voorzitter Steve Stevaert kwam met plezier te hulp. Hij ziet geen enkel verschil en verdenkt er CD&V van om ,,omwille van een of andere communicatieve reden'' (Stevaert heeft een patent op het woord gratis, red.) niet te willen toegeven.

Luc Martens, onderwijsspecialist voor CD&V, doet een verdienstelijke poging. ,,Gratis onderwijs betekent dat gewoon alles gratis is. Kosteloos onderwijs impliceert dat de noodzakelijke onderdelen om de eindtermen en de ontwikkelingsdoelen te bereiken, gratis moeten zijn. Een school kan daarbovenop initiatieven nemen - zoals bijvoorbeeld een reis naar Italië - waarvoor moet worden betaald.''

Toch zitten alle traditionele partijen - SP.A, VLD en CD&V - op het vlak van kosteloos onderwijs eigenlijk op dezelfde golflengte. De drie partijen beseffen ook dat er gratis woon-schoolverkeer moet komen. Ouders besteden zowat een derde van het schoolgeld aan openbaar vervoer. Martens verwijt echter VLD en SP.A dat ze dat voornemen wel in het regeerakkoord hebben neergeschreven, maar het tijdens de vorige regeerperiode niet hebben gerealiseerd.

Minder eensgezindheid is er over de bijkomende kosten: theaterbezoek, sneeuwklassen, een reis door Italië, enzovoort. De socialisten verdedigen hier de maximumfactuur. Die moet per onderwijsniveau vastleggen hoeveel een bepaald jaar de ouders mag kosten. Scholen moeten zich daaraan houden. Dat kan betekenen dat bepaalde activiteiten wegens de prijs worden geschrapt.

Stevaert: ,,Ik wil geen concurrentie tussen scholen, met als doelstelling: selectie. De informatieplicht leidt er soms toe dat scholen pochen met de hoge kosten voor trips. Dat kan niet. De vraag is of alle trips wel nodig zijn. Als er uitstappen zijn, moet bovendien iedereen mee. Ik wil geen regels zoals: twee derde moet mee kunnen. Alles voor iedereen, maar niet te veel.''

CD&V en VLD delen de mening van de socialisten niet. Minister van Onderwijs Marleen Vanderpoorten is enkel gewonnen voor een systeem waarbij de school van bij het begin van het schooljaar een overzicht geeft van de kosten die moeten worden gemaakt. Scholen krijgen zo inzicht in de kostenstructuur, ouders kunnen dan weer plannen. Van het verplicht opleggen van een maximumfactuur wil de minister niet weten. Zoiets beknot de autonomie van de school.

Martens: ,,Een school kan samen met de ouders via de schoolraad afspraken maken over die bijkomende kosten. De overheid moet dat niet lineair opleggen. Scholen hebben namelijk verschillende tradities of hebben verschillende noden, naargelang van hun ligging. We hebben geen nood aan een totale Gleichschaltung.'' Martens waarschuwt dat een maximumfactuur iets als een reis door Italië onder druk zet.

De CD&V'er pleit wel voor afspraken tussen de scholen onderling om geen reclame te maken met exclusieve trips. ,,Scholen moeten concurreren met hun pedagogisch project, niet met de extra's.''

De financiering van de scholen zelf verdeelt ook de traditionele partijen. CD&V vraagt al een tijdje dat de diverse onderwijsnetten op dezelfde manier worden gefinancierd. De Vlaamse regering heeft daar de jongste jaren een hele weg afgelegd. Maar van een volledige gelijkschakeling is nog lang geen sprake.

De SP.A bewandelt een andere weg. Stevaert: ,,We moeten de lat honderd procent gelijk leggen, en dan spreek ik niet over netten, maar over kinderen. Via een objectieve meting van hun noden, moeten we de leerlingen - en via hen de scholen - financieren. Het gelijkekansendecreet, waar we nu mee werken, is enkel correctief. Het gaat om een beperkt percentage van de middelen. Wij willen dat het over de totaliteit gaat, dan moet je niet meer corrigeren.''

Bart Brinckman en Anja Otte, De Standaard 16/03/2004