SOS… Schulden op school

Schulden op School in de actualiteit
Tijdens het afgelopen schooljaar


SOS, ik heb schulden op school


Een gesprek met Roger D'Hondt van "SOS Schulden op School"

Je zal het maar meemaken: je kinderen lopen school en je kan de rekeningen nauwelijks betalen. "SOS Schulden op school" ijvert reeds jaren voor goed én goedkoop onderwijs, het recht op onderwijs voor elk kind, ook als de ouders het minder breed hebben. Vorige maand verscheen een nieuw boek van "SOS Schulden op School":
"Zeven stappen verder. .. stapstenen voor goed en goedkoop onderwijs" (zie afbeelding)! . Hierin kun je lezen hoe in zeven stappen een school, samen met andere partners, bewust kan werken rond een kostenbeleid op school. De nieuwsbrief sprak met Roger D'Hondt, de voorzitter van de organisatie.

Nieuwsbrief: Wie is Roger D'Hondt?

Roger D'Hondt: Ik ben een ambtenaar in verlof voor het pensioen. Ik heb naast mijn job twee grote interesses in mijn leven: moderne kunst en welzijn. Ik ben in het laatste geval aangegrepen door sociale onrechtvaardigheden. Wellicht heeft dit te maken met mijn eigen jeugd. Ik ben opgegroeid na de tweede wereldoorlog in een sociale woonbuurt. Daarnaast waren er ook houten barakken waar vooral kansarmen woonden. Het trof mij toen reeds dat mijn kameraden die er woonden een stempel meekregen van "ze wonen in de barakken", ook op school! Soms ontmoet ik nog iemand die destijds woonde in één van die barakken. Hoewel velen onder hen het ondertussen gemaakt hebben in de maatschappij, speelt ook bij mezelf de idee van "ja, dit is iemand van die barakken". Zo merk je dat een stigma een heel sterkte indruk nalaat, en meestal nefast is. Het is vooral deze ervaring die er mij toe aangezet heeft om mij te engageren voor meer sociale rechtvaardigheid in het onderwijs.

Nieuwsbrief: Hoe is "SOS Schulden op School" dan ontstaan?

Roger D'Hondt: Ruim 10 jaar geleden sprak de schepen van onderwijs van de stad Aalst mij aan over de vele onbetaalde schoolrekeningen in de scholen van het stedelijk onderwijs. Ik was toen voorzitter van het Coördinatiecomité voor Welzijnsbeleid, zeg maar de welzijnsraad van de stad. Ze wilde daar iets aan doen. Samen met een aantal geestesgenoten zijn we toen een onderzoek opgestart in de basisscholen van Aalst over alle netten heen. "Vat bleek? Ongeveer 10 % van de ouders had problemen om de schoolrekeningen te betalen. Wellicht is dit cijfer nog te laag geschat omdat een aantal ouders beroep doen op hun eigen ouders of andere familieleden om de schoolrekeningen van hun kinderen te betalen. We wilden dan ook weten hoe scholen omgaan met deze ouders. Zo was "SOS Schulden op School" als vrijwilligersorganisatie geboren, aanvankelijk in Aalst maar later uitgebreid over heel Vlaanderen. In den beginne gaven we inhoudelijke ondersteuning aan negen Aalsterse scholen door met hen een convenant af te sluiten. We gaven hen een subsidie in ruil voor zo kosteloos mogelijk onderwijs. In de begeleiding van deze scholen maakten we samen een stappenplan op. Je kan gerust zeggen dat we een beetje de voortrekkers waren van wat we nu kosteloos basisonderwijs noemen. Nieuwsbrief: "SOS Schulden op School" beperkte zich niet tot Aalst. Hoe breidde jullie werking verder uit?

Roger D'Hondt: Zoals ik reeds zei, is "SOS Schulden op School" vanuit de basis in Aalst gegroeid. Reeds vlug waren andere steden zoals Gent en Kortrijk geïnteresseerd in onze werking. In 2000 organiseerden we een eerste 'Vlaamse beurs voor Goed en Goedkoop Onderwijs' gevuld met 10 workshops en massa's praktijkvoorbeelden. We waren verheugd dat toenmalig minister Vanderpoorten aanwezig was en ons voor het eerst een subsidie verleende.

Daarna zijn we van start gegaan met 24 pilootscholen, verspreid over Vlaanderen, uit het basis en secundair onderwijs. Dit kwam er op neer dat we de ervaringen in Aalst naar andere scholen hebben vertaald. Je moet voor ogen houden dat we geen onderzoeksinstituut zijn, maar wel een praktijkgerichte organisatie. Tijdens deze begeleiding hebben we vastgesteld dat vele leerkrachten en directies nauwelijks oog hebben voor het fenomeen van kansarmoede. Onze ervaringen én mogelijke oplossingen hebben wij gepubliceerd in een boek, "School zonder sch ulden", uitgegeven door Garant Antwerpen. In dit boek bundelden we de praktijkervaringen tot goede tips en ideeën voor goed en goedkoop onderwijs. Dit boek wil scholen er toe aanzetten om bewust om te gaan met schoolrekeningen.

Nieuwsbrief: En ondertussen is er een nieuw boek verschenen: "Zeven stappen verder. .. "

Roger D'Hondt: Inderdaad, op vraag van minister Vandenbroucke, om de werking van de Lokale Overlegplatforms2 te activeren, hebben we recent een nieuw praktijkboek geschreven. We beschrijven er onder andere hoe een school in zeven stappen aan goed én goedkoop onderwijs kan werken. Zo is één van de stapstenen het opmaken van een schoolcode waarin een school of een scholengemeenschap de visie en de te ondernemen acties neerschrijft. Deze code kan jaarlijks afgestemd worden op de prioriteiten van de school, rekening houdend met de eigenheid van de school. Je mag gerust zeggen dat het werken aan zo'n code op

zich reeds een sensibiliserend effect heeft.

Nieuwbrief: Eén van de stapstenen is het opstarten van een solidariteitsfonds. Dit fonds moet er voor zorge1'1 dat alle kinderen kunnen deelnemen aan alle schoolactiviteiten. Als we er van uitgaan dat dit fonds gefinancierd wordt door vrijwillige bijdragen van ouders en door bijvoorbeeld eetfestijnen, bevordert dit niet de kloof tussen rijkere en kansarme ouders?

Roger D'Hondt: Neen, op voorwaarde dat dit fonds niet alleen gericht is op kansarme kinderen. Maar het gaat er vooral om dat de gelden van dit fonds goed beheerd worden. Zo vind ik het niet kunnen dat de opbrengst van een schoolfeest besteed wordt aan de aankoop van bijkomende PC's voor het schoolsecretariaat als niet alle kinderen van de school kunnen deelnemen aan een schoolreis omdat hun ouders het niet kunnen betalen. Het solidariteitsfonds moet vooral ijveren voor een zo kosteloos onderwijs voor iedereen. Het is een belangrijke tussenstap op weg naar 'gratis' onderwijs.

Nieuwsbrief: Gelijke onderwijskansen is zowat het mantra van minister Vandenbroucke. Zijn maatregelen voor een kosteloos basisonderwijs kaderen dan ook in deze visie. Hoe beoordeel jij deze maatregelen als middel om meer gelijke kansen in het onderwijs te realiseren?

Roger D'Hondt: Gelijke onderwijskansen is veel meer dan een financiële kwestie. Het schoolklimaat is op zijn minst even belangrijk. Leerlingen uitsluiten door bijvoorbeeld 500 euro te vragen voor een schoolreis, moet ten allen prijze vermeden worden. We merken nog veel te veel dat directies nauwelijks voeling hebben met kansarmoede. Dit is begrijpelijk omdat er wellicht heel weinig leerkrachten en directies zijn die zelf kansarmoede aan den lijve hebben ondervonden. Maar bos- en zeeklassen hoeven helemaal niet duur te zijn. Je hoort directies dan wel eens zeggen dat dure sneeuwklassen voor kansarme kinderen een meerwaarde kunnen zijn, maar toch ben ik daar fel tegen gekant. Ik betwijfel voornamelijk ook de pedagogische meerwaarde van een sneeuwklas tegenover een zeeklas. Integendeel je schept valse verwachtingen bij kansarme kinderen en financiële katers bij ouders. De belangrijke vraag die hier de kop opsteekt is hoe scholen omgaan met materieel comfort. Ik hoop uit de grond van mijn hart dat scholen in de toekomst de kloof tussen kansrijke en kansarme kinderen zullen verkleinen, zonder daarom een etiket te kleven op kansarme leerlingen.

Nieuwsbrief: De maatregelen voor een kosteloos onderwijs hebben nu alleen hun weerslag op het basisonderwijs. Is het probleem niet veel scherper in het secundair onderwijs?

Roger D'Hondt: Ik vrees van wel. Dit heeft wellicht te maken met de opdeling tussen onderwijsvormen zoals ASO,TSO,KSO en BSO waar de schoolbehoeften met het jaar toenemen. Het meest schrijnende is dan nog dat de kosten het hoogst oplopen in het beroepsonderwijs waar het meest kansarme leerlingen school lopen. Zo herinner ik mij dat de jaarlijkse kosten voor een opleiding "beenhouwerij" in een school in Aalst zeer hoog opliepen. Wij hebben daar toen een materialenset aangekocht die van jaar tot jaar kan worden doorgegeven.

Nieuwsbrief: In het begin van dit schooljaar kondigde ODVB, de organisatie van schooldirecteurs in het basisonderwijs, een administratieve boycot aan, die ondertussen is afgeblazen. In de krant De Morgen van 10 september zei de woordvoerder van ODVB "Er zijn maar drie gezinnen op mijn school die echt moeite hebben om het schoolmateriaal te betalen. Het geld om kosteloos basisonderwijs te realiseren was beter naar de ondersteuning voor directies gegaan". Wat vind je van deze uitspraak?

Roger D'Hondt: Deze uitspraak heeft me mateloos geërgerd. Zo zie je maar dat "SOS Schulden op School" nog een lange weg heeft af te leggen. Maar we geven de moed niet op!

Nieuwsbrief: Nog heel veel succes met jullie werking, en dank je voor dit gesprek.

Interview afgenomen door Kris Denys





2 Lokale OverlC!~platforms (LOI"s) zijn lokale overleg-en adviesorganen in het kader van het Gelijke Onderwijskansendeereet. Een LOl' groepeert scholen en organisaties die betrokken zijn bij het realiseren van gelijke onderwijskansen.
7